SỞ HỮU TRÍ TUỆ VÀ SỰ THAY ĐỔI CỦA MÔI TRƯỜNG THỰC THI QUYỀN TẠI VIỆT NAM

Môi trường thực thi quyền sở hữu trí tuệ tại Việt Nam đang có những thay đổi sâu sắc và toàn diện. So với giai đoạn trước đây, các quy định pháp luật về sở hữu trí tuệ và cơ chế bảo vệ quyền về cơ bản đã được thiết lập tương đối đồng bộ. Tuy nhiên, trên thực tế, vấn đề thực thi quyền chỉ thực sự có những chuyển biến mang tính bước ngoặt từ sau các chỉ đạo quyết liệt của Chính phủ, trong đó nổi bật là Chỉ thị số 02/CT-TTg về tăng cường xử lý vi phạm SHTT.

Các chỉ đạo này đã đặt ra nguyên tắc xử lý vi phạm theo hướng "không có vùng cấm, không có ngoại lệ". Từ đó, các biện pháp chế tài được triển khai trên diện rộng, với quy mô lớn và tính chất quyết liệt hơn, nhằm kiên quyết đấu tranh và xử lý triệt để các hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ.

Vi phạm bản quyền phần mềm – Lĩnh vực trọng điểm trong công tác thực thi 

Bản quyền phần mềm là một trong những lĩnh vực có hành lang pháp lý thiết lập từ sớm nhưng công tác thực thi trước đây chưa đạt hiệu quả tối đa. Năm 2026 ghi nhận số lượng lớn các vụ việc vi phạm bản quyền phần mềm bị khởi tố và áp dụng các chế tài xử lý nghiêm khắc theo quy định pháp luật.

Thói quen cài đặt và sử dụng phần mềm không rõ nguồn gốc trước đây từng mặc nhiên được xem là không phát sinh rủi ro pháp lý. Tuy nhiên, tình hình thực tế hiện nay đòi hỏi các đơn vị khai thác phải tuân thủ nghiêm ngặt các quy định về bản quyền. Trong khi một số tổ chức đã chủ động trang bị phần mềm hợp pháp, vẫn tồn tại nhiều chủ thể khai thác các sản phẩm chưa được cấp phép, qua đó trực tiếp đối mặt với nguy cơ vi phạm pháp luật về SHTT

Rủi ro pháp lý trong hoạt động khai thác nội dung số và âm nhạc

Tương tự đối với các hành vi phát trực tiếp (livestream) hoặc đăng tải ấn phẩm, video có chứa tác phẩm âm nhạc chưa được cấp phép, các chủ thể thực hiện phải chịu trách nhiệm pháp lý theo các mức độ từ xử phạt vi phạm hành chính đến chế tài hình sự.

Theo quy định pháp luật về SHTT, hành vi xâm phạm quyền được cấu thành ngay tại thời điểm chủ thể tiến hành khai thác mà không có sự cho phép của chủ sở hữu hợp pháp. Do đó, rủi ro pháp lý không chỉ giới hạn ở các pháp nhân, tổ chức lớn mà còn áp dụng trực tiếp đối với cá nhân, hộ kinh doanh có sử dụng các sản phẩm âm nhạc trong hoạt động thương mại.

Môi trường kinh doanh thay đổi – yêu cầu nâng cao nhận thức về sở hữu trí tuệ

Công tác thực thi quyền SHTT đang được siết chặt, đòi hỏi các cơ quan, tổ chức, cá nhân nâng cao nhận thức tuân thủ pháp luật. Các chủ thể kinh doanh cần khẩn trương rà soát các quy định nội bộ, hệ thống phần mềm và các hợp đồng giao kết liên quan đến việc chuyển giao, khai thác quyền SHTT nhằm đảm bảo tính hợp pháp và hạn chế tối đa rủi ro phát sinh trong quá trình hoạt động.